miércoles, 20 de junio de 2018

SE NON PODES DE FRONTE, ENTRA DE COSTADO

ADOSADOS
ARTIGO PUBLICADO NA REVISTA DAS FESTAS
SAN XOÁN 2018
CARBALLO


TEXTO: SANTIAGO PAZOS
ILUSTRACIÓN: JUJOBACA (Juan José Barro)

VERBENA DE SAN XOÁN EN CARBALLO



SE NON PODES DE FRONTE, ENTRA DE COSTADO
(Sobre tipos, tipiños, tipazos ou tipejos)

I

Ás veces parece que todo o que se nos presenta neses camiños polos que andamos está disposto aí para nós, para nosa regalía, para collelo sen máis traballo que aceptalo como se fose noso por propia xenética, coma unha extensión de nós mesmos. Vemos unha fiestra e cremos que con entrar tan campantes, sen necesidade de cumprimentar ningún tipo de requisito ou exixencia, xa está todo, dito e feito.


Mais a realidade pon a cada quen no lugar que lle toca, que non ten porque coincidir co que por xustiza lle correspondería. Así é a vida. E as cousas nunca son tan doadas como aparentan. Por iso, tantas e tantas veces, temos que cambiar de ritmo para seguir avanzando, alterar as primeiras intencións pasando encollidos polo aro porque ergueitos non cabemos, ou modificar a postura corporal para entrarmos de costado xa que a nosa fachenda é demasiado voluminosa e de fronte non podemos.
Nesa andaina podemos manter ou mudar, se ben nos parece, os principios básicos que conforman o noso carácter, o pensamento e comportamento ético que nos identifica e nos humaniza. Agora ben, os ocasionais pareceres, os diversos modos de ver e de sentir a relación con todo o que nos arrodea, sexa vivo ou morto, vexetal ou animal, os costumes e as súas puntuais manifestacións, poden ir mudando, deben ir mudando e  adaptándose ao cambio dos tempos.



II

Velaí que sen pretendelo nun principio saíume toda unha declaración de intencións vitais e chea de parámetros existenciais. Un armazón conceptual necesario para camiñar por este mundo cheo de luz, de trampas, de bicos ou de labazadas nos fociños. Un mundo ateigado de boas e malas cousas, xente honesta e ruín, paraísos por descubrir e abismos mortais. Por iso é tan importante ter e mostrar sempre unha actitude tan crítica como positiva e unha mirada utópica ante os retos que van xurdindo na viaxe particular de cada quen.
Sinceramente non estou moi seguro de que este prólogo sexa o axeitado para introducir a historia que quería contar. Neste mar de dúbidas no que sempre navego penso que para publicar nesta revista festiva precisaría algo máis lixeiro que elucubrar sobre se é mellor poñer boa cara, ou cara de can, para conseguir encaixar e ser respectado no espazo social que habitamos.

A cousa é que ese encabezamento “Se non podes de fronte, entra de costado”, (teño que confesar que sen un título do meu gusto non son quen de escribir unha soa palabra), da para reflexionar profunda e profusamente sobre da vida e as súas circunstancias. Ten un fondo instrumental e utilitarista que pode resultar interesado e egoísta ao tempo que apropiado, dende o meu punto de vista, para non sufrir innecesariamente.

Como teño oído tantas veces, cando te pasas de bo acabas parecendo parvo, aínda que moitas veces, como podemos ver a continuación, mellor ser un pouco parvo que demasiado raposeiro.


  
III

Do que quería falar en realidade era daqueles tipos, tipiños, tipazos ou tipejos que pululaban de fronte e de costado polas verbenas, aló polos anos sesenta e setenta, camiñando en espiral ou formando pequenos remuíños, delimitando por zonas o campo da festa para non deixar escapar a mínima posibilidade de encontrar unha moza coa que bailar, ou algo máis se cupido se encaprichaba.

Hoxe en día é un anacronismo, as formas de relacionarse, por fortuna, cambiaron. Os lugares para ligar diversificáronse. O papel da muller deixou de ser pasivo por imposición machista pasando a ser dona de si mesma por dereito, aínda que por desgraza esas brasas maléficas sigan fumegando en moitos aspectos e a igualdade sexa menos real do que aparenta nos papeis.

Pero en épocas non tan remotas, grupos de mozas formando ringleiras esperaban pacientes e con moito recato a que o rapaz que lles gustaba reparase nelas e se dignase a pedirlles unha peza de baile. Mentres non chegaba ese adonis, divertíanse ou aguantaban e sufrían carros e carretas cos tipos, tipiños, tipazos ou tipejos que se paseaban lucíndose diante delas. 

Entre eses tipiños que desfilaban garbosos e cheos de desexo estaba aquel, que farto de dar voltas sen éxito, sentaba aburrido á beira do pilón que había nos xardíns carballeses, mirando con envexa cara os grupos que charlaban e rían divertidos na terraza do Copacabana, ou observaba a zona da palmeira onde as parellas, baixo aquela tenue luz e o doce cheirume das rosas, sentábanse para intimar un pouco, acariciarse e bicarse se cadraba. En xeral sen moito roce por iso de “qué dirán” as malas linguas. 
   
Os tipejos, unha especie de armas tomar, pasaban trotando, pisando, asoballando. Sen admitir un non por resposta insistían como cabestros obrigando ás mozas a cambiar de sitio, buscando refuxio coas amigas, cerca dun familiar ou dalgún veciño de confianza que estivera pola beira. En grupo tiñan mellor defensa.

Había tipazos que se paseaban altivos co pescozo estirado, como pavos en celo, empurrando cos cóbados ergueitos para abrirse paso en busca dalgunha presa que fose do seu gusto. Polo xeral non tiña problemas para recibir respostas positivas, pero ¡pobre da que lle negara o baile! Pasaría de candidata a diana de chanzas e improperios nun abrir e cerrar de ollos.

E tamén estaban eses tipos normais, nin feos nin guapos, a maioría, que cando non podían entrarlle de fronte á moza que lles gustaba, entraban de costado buscándolle as voltas e as reviravoltas con simpatía e triunfaban, ou non...

Xa digo que eran outras épocas, aínda que non tan remotas.

Boas festas e saúde




A revista pódese mercar na Biblioteca Rego da Balsa de Carballo


lunes, 11 de junio de 2018

ARTE É FEMININO

ARTE É FEMININO
(EXPOSICIÓN COLECTIVA)


PAZO DA CULTURA DE CARBALLO
Do 8 de xuño ao 15 de xullo de 2018


Pedro Tasende
"Nai" 
(Carboncillo sobre lenzo)


O' Mighelo
"Imperdibles" 
(Acrílico, arume de espiño e imperdibles sobre lenzo)


Eva Facal
S/T 
(Acrílico sobre madeira)


Peter Kramer
S/T 
(Tinta china sobre papel)


Lola Oviedo
S/T 
(Deseño en tea)


María Marticorena
"Hasta los huevos" 
(Vídeo-performance e instalación) (Ver en www.mariamarticorena.com)


Ana García
"Labregas galegas" 
(Fotografía dixital)


Francisco Javier Rodríguez
"Serea" 
(Óleo sobre lenzo)


Damián Varela
"A nosa vida" 
(Talla en madeira con gubias)


Chiña
S/T 
(Mixta sobre tea)


Cristina Castro
"Camille Claudel"
(Lapis e pasteis en cartolina)


Mon Lendoiro
"As mulleres da miña casa e mais eu" 
(Rotulador sobre lenzo)


Mónica Noya
"Podemos contalo" 
(Nº 11 da serie Dourado soño negro) (Fotografía)


Antonio Taracido
"Amor de nai" 
(Serigrafía)


A. M. A
"Deusa / alma"
(Tinta e lápices acuarelables sobre papel)


Esther Chamoso
"Resiliencia" 
(Acuarela e lapis sobre papel)


Teresa Candal
"Dóenme as tetas (dóeme a alma) porque son muller"
(Acuarela, tinta china e acrílica sobre papel fabriano)


Milagros Cotelo
"A familia en feminino" 
(Collage)


Raúl Herrera
"Hansel e Gratel" 
(Acrílico e betume de xudea sobre táboa)







viernes, 8 de junio de 2018

VIACRUCIS (DE ASUNCIÓN ANTELO A RAMÓN CHAO)


PREXUÍZOS,
VICIOS PRIVADOS E PÚBLICAS VIRTUDES
(DE ASUNCIÓN ANTELO A RAMÓN CHAO)

UN VIACRUCIS DE SANTIAGO PAZOS


Primeira Estación
Rosalía Férnandez Rial

Di a poeta e lingüista bergantiñán Rosalía Fernández Rial, nun artigo sobre “O Fidalgo” de San Luís Romero publicado na Revista Galega de Teatro (erreguete), que “en moitos casos, os prexuízos acaban por cegarnos e non nos permiten ler con obxectividade”. 

Segunda Estación
Con José Antonio Andrade na Exposición Homenaxe a Asunción Antelo

E eu teño que confesar que esa mesma cegueira foi un obstáculo para acercarme a vida e obra de Asunción Antelo coa inxenuidade inqueda que merecía. Unha chea de prexuízos e resaibos turbábanme a visión ata que me din conta que levaba o obxectivo desenfocado, que máis aló do interese da súa obra literaria e artística, (aspecto que pode depender de gustos persoais tanto estéticos como literarios), destacaba unha personaxe moi especial, única, exemplar. Unha muller de forza e bravura digna de respecto e admiración. Unha creadora, sempre dona de si mesma, que foi quen de romper moldes e transgredir convencionalismos nunha época e lugar nos que vivir contra corrente era unha ousadía que non se perdoaba e mesmo se penaba coa cadea e o desprezo social.

Terceira Estación
Mon Lendoiro e Cristina Abelleira

De aí que “Eu nacín antes de tempo”, esa frase tan desasosegada de Asunción, que ben puidera ser atribuída a moitos poetas de renome, sexa a cita perfecta escollida por Mon Lendoiro para lle render unha merecida homenaxe na Galería Estudo Garabato. Unha exposición na que participamos unha morea de escritores e artistas de toda a bisbarra. Unha mostra plural de técnicas de traballo e estilos creativos que conseguen presentarmos a esta Rexobeira de Bergantiños dunha forma compacta, plástica, artística, literaria e conceptualmente .

Cuarta Estación
Composición fotográfica para Versos de rebeldía 
de Santiago Pazos

A miña modesta aportación, se me teño que comparar coa altura creativa de todos eses autores e artistas que participan, é unha composición fotográfica, na que a axuda do profesor José Mª De la Viña foi imprescindible, e estes sinxelos versos que pretenden desvelar ese aspecto dramático e abafante que a realidade cotiá no lugar de Segufe debía de entrañar para un ser tan libre:

VERSOS DE REBELDÍA

“Escaravellando na terra coas mans núas e o mundo en contra.

Racha un pau no ar como se tronzara un oso que muda a carne de cor
e a falsa e prístina inocencia esvaece vencida por versos de rebeldía.

Onde a raíz da pataca prende a palabra de Asunción Antelo florece.”


Quinta Estación
Migual Anxo Calvo "O' Mighelo"

Non vou citar a todos os participantes porque son moitos e estades todos convidados a visitar a galería e gozar cos seus traballos. Pero si quero mencionar a Miguel Anxo Calvo que, amais de amosarnos un espléndido retrato, un texto cabal e dúas esculturas, que de seguro sorprenderían a homenaxeada, estreou unha estupenda peza para acordeón, tanto na composición como na execución, dedicada a Rexoubeira. Todo o que fai “O’ Mighelo” ten un valor engadido, sae do corazón. Unha pureza de sentimento que reside na sinceridade máis íntima que pode ter un ser humano.

 
Sexta Estación
Mais cando falamos de prexuízos non queda outro remedio que facer referencia aos vicios privados e ás virtudes públicas, porque uns e outras van formando capas opacas de hipocrisía que esconden unha ignorancia que pelexa contra o progreso e négase a ser recoñecida como tal. Detrás dunha cortina chamada ben común só se esconden, por veces, intereses privados e perversas morais que funcionan como bridas para sociedades embrutecidas.
 
Sétima Estación
Mural de Milu Correch (Foto: Turismo Carballo)

Aí, nese escuro espazo de prexuízos e de falsas pulcritudes, temos que situar as vestiduras resgadas desa xente que non deixou que a muralista arxentina Milu Correch puidera realizar con liberdade o proxecto que tiña en mente para formar parte do Rexenera Fest deste ano. E temos que felicitar a organización por dar unha resposta equilibrada que, lonxe de alimentar polémicas movidas pola carraxe sobre da pureza da alma e as impurezas do corpo, buscaron unha alternativa, aceptada con elegancia pola propia artista, e decidiron modificar a proposta cambiándoa por un mural tenebrista cheo de referencias pagás e pintado cunha execución técnica excelente. A maiores, convidaron a artista a regresar a Carballo para pintar ese mural orixinal noutra parede menos sensible aos efectos pecaminosos da intervención humana.  


Oitava Estación
Mural de Lula Goce

Penso que concordarán comigo se digo que tanto a inocencia como o pecado está nos ollos que miran, non nos obxectos que eses ollos ven. As feridas da sensibilidade lévanse no interior preto dos remedios para curalas e os alimentos necesarios para engrandecela non andan lonxe se miramos ben dentro, acó, no máis profundo de nós mesmos. Por iso, derrubar muros con pintura abrindo fronteiras estéticas e ideolóxicas é unha labor en prol dunha humanización urbana imposible de parar porque xa é un feito instalado no imaxinario colectivo carballés. Non será un camiño libre de atrancos pero ninguén poderá pechalo con cancelas de ignorancia. E parecen telo moi claro tanto o concelleiro de Promoción Económica Xosé Regueira, como a técnica de turismo Maite Parga, que amosan acotío unha actitude de discreción e sensatez, en todos os proxectos que emprenden,  que xoga sempre a favor do avance sen pausa de cambios e mudanzas imprescindibles para que Carballo sexa unha vila de referencia.


Novena Estación
E de virtudes públicas falamos cando os nosos feitos están motivados por intereses nos que o persoal pasa a un segundo plano en favor do conxunto da cidadanía. Poñer a “res pública” por riba de calquera outro interese é o que diferenza as sociedades democráticas das que non o son. Nada que ver con tanto vicio privado que anega de corrupción a vida pública e política deste pais e que nos enche de vergoña día tras día.


Décima Estación
E de interese público é o destino dos nosos impostos. Decisións políticas que definen a mentalidade social dos gobernantes. Por poñer un exemplo, os primeiros recortes en época de crise económica na maioría das institucións públicas aplicáronse no sector cultural. En Carballo non foi así. E teño reflexionado moitas veces co alcalde Evencio Ferrero sobre dese asunto e do que podemos denominar economía cultural. Do que custa manter un nivel de actividades de altura e das ganancias e perdas que reporta. E en contra do que pensan algunhas “mentes preclaras” insistindo en que son fondos perdidos, coincidimos plenamente en que por cada euro que invertamos en educación e cultura, máis pronto que tarde, as ganancias para o conxunto da cidadanía crecen de forma exponencial. E non me refiro só ao imprescindible crecemento espiritual e persoal, senón ao aspecto puramente material e pecuniario.


Undécima Estación
Galería Manuel Eirín

Tamén hai veces que os intereses privados aportan beneficios á colectividade, puideramos dicir que de unha forma intrínseca, natural. Negocios privados que, dende o meu punto de vista, teñen un gran compoñente altruísta. É o caso do pintor e decorador Manuel Eirín Nemiña que abre unha galería de arte e artesanía de calidade en Carballo cunha retrospectiva que, en certo modo, rende homenaxe a Manuel Facal, pintor, escultor e gravador carballés de sona internacional que xa hai moito tempo que merecía unha mostra de ese nivel na súa vila natal. E digo altruísta porque as ganancias privadas, (se non terminan en perdas), dun negocio deste tipo, nunha vila de tamaño medio como a nosa, son moi pequenas en comparanza coa súa aportación pública de interese artístico e cultural.


Duodécima Estación
Mural de Bosoletti (Foto: Turismo Carballo)

O mundo das ideas e a creatividade é o espazo natural da liberdade e o principal tesouro que unha sociedade democrática ten para sentirse orgullosa de si mesma. É un completo desatino que na actualidade, con pretextos de dubidosa credibilidade, a liberdade de expresión estea limitada por unha lei mordaza que asfixia toda manifestación inconveniente para o poder. As palabras en democracia, gústennos máis ou menos, sexan incómodas ou gratas, compártamos o seu significado ou non, son a única e pacífica arma coa que contan os  individuos e a colectividade para se manifestar con liberdade. Pero por se quedaban dúbidas de que a arte non admite buzos, nin impedimentos moralistas para se desenrolar, Bosoletti deixounos pintada unha muller que sae da pedra sen pudor, impresionante.


Decimoterceira Estación
Hai que ter moito coidado porque os prexuízos son defectos que descoñecemos como propios, (xa que só os recoñecemos en testa allea), e que inflúen nas actitudes e decisións actuando como espitas velenosas. Estes dias que estamos a vivir convulsos movementos políticos, (nada novo por outra parte), sería estupendo que demostrásemos a nosa madurez democrática desdramatizando unha realidade que necesita limpeza e cambios profundos para alcanzar uns niveis de consenso, convivencia e liberdade aceptables. Seguramente ningún tempo pasado foi mellor e ningún tempo por vivir será peor que o que vivimos, por iso un pouco de mesura e tranquilidade non viría nada mal.


Decimocuarta Estación
Ramón Chao con Farruco Fraga e Santiago Pazos en Carballo


Non podía ser doutro modo, esta última estación tiña que ir dedicada a un amigo que nos deixou máis orfos do que xa estabamos. O triste pasamento do escritor e periodista galego Ramón Chao encheume de lembranzas. Aló polo ano 1982 entrou sorrinte na cafetería do Círculo de Bellas Artes de Madrid, onde nos citáramos, cun feixe de vinilos dos  “Carayos”, grupo no que tocaban os seus fillos Manu e Antonio. Despois vímonos en moitas ocasións por diversas circunstancias, sempre boas. E aínda vivindo na distancia e mantendo un contacto moi esporádico nunca deixou de tratarme con amizade e agarimo. Aceptou vir a visitarnos a Carballo e coa colaboración de Farruco Fraga e a Asociación Cultural Lumieira organizamos un animado coloquio no que desvelou boa parte da súa biografía. Unha visita na que o acompañaba Felisa, a súa amada dona, e que deixou unha pegada difícil de esquecer. E de xustiza dicir que os bos homes nunca se van porque a súa memoria permanece viva nos corazóns dos que tivemos a sorte de admiralos e respectalos.




domingo, 27 de mayo de 2018

HOMENAXE A ASUNCIÓN ANTELO




“EU NACÍN ANTES DE TEMPO”


HOMENAXE A ASUNCIÓN ANTELO

GALERÍA ESTUDO GARABATO - CARBALLO 2018






VERSOS DE REBELDÍA 


ESCARAVELLANDO NA TERRA COAS MANS NÚAS E O MUNDO EN CONTRA.

RACHA UN PAU NO AR COMO SE TRONZARA UN OSO QUE MUDA A CARNE DE COR
 E A FALSA E PRÍSTINA INOCENCIA ESVAECE VENCIDA POR VERSOS DE REBELDÍA.

ONDE A RAÍZ DA PATACA PRENDE A PALABRA DE ASUNCIÓN ANTELO FLORECE.





AUTOR: SANTIAGO PAZOS 

ASESOR FOTOGRÁFICO: JOSÉ Mª DE LA VIÑA 




martes, 1 de mayo de 2018

"O Bululú" do Colectivo Miolos

O BULULÚ

EXPOSICIÓN DO COLECTIVO MIOLOS
(Milagros Cotelo, Santiago Picos, Cristina Castro e Mon Lendoiro)


ESPAZO XOVE CARBALLO
Rúa Valle Inclán (Carballo - A Coruña)

(Do 15 de xuño ao 31 de xullo de 2018)

Actuación de Carmen Cotelo na Inauguración 
(Fotografía de Mon Lendoiro)



Sen dúbida unha interesante e novidosa proposta esta homenaxe aos Bululú. Entrañables e admirados comediantes que con todo o seu repertorio dentro dunha maleta viaxaban en solitario, de cidade en cidade, representando todo tipo de espectáculos. E por extensión un agarimoso homenaxe ao mundo do teatro en conxunto.

Doce obras plásticas alegóricas doutras tantas coñecidas obras de teatro entre as que podemos encontrar “Divinas palabras” de Valle Inclán, “Hamlet” de Shakespeare, “Vodas de sangue” de García Lorca, ou “Morte dun viaxante” de Arthur Miller.

Os catro artistas que forman o colectivo Miolos amosan técnicas e estilos diferentes pero seguindo un hilo condutor común. Todas as obras, dun mesmo tamaño, van enmarcadas dentro dunhas artísticas maletas, que simbolizan o carácter viaxeiro do Bululú, feitas por eles mesmos.

Recomendable exposición tanto pola temática como polo nivel creativo que nos presentan. De visita obrigada para todos os interesados tanto nas artes plásticas como nas artes escénicas e a literatura.

Saúde


SANTIAGO PAZOS